Co to jest ekonomia społeczna?

Ekonomia społeczna czy też przedsiębiorczość społeczna to sfera łącząca aktywność gospodarczą z realizacją celów społecznych. Podmioty zaliczane do tej sfery prowadzą działalność typowo ekonomiczną, ale zatrudniają osoby wykluczone społecznie, dla których jest to szansa na powrót do życia zawodowego i społecznego.
Często osoby te same są właścicielami przedsiębiorstw społecznych, co dodatkowo uczy ich odpowiedzialności
i dobrego gospodarowania. Wypracowane zyski przedsiębiorstwa społeczne przeznaczają w całości na prowa-
dzone programy integracji społecznozawodowej, a także na inne cele ważne dla społeczności, w których działają.
Przedsiębiorczość społeczna rozwija się w Europie począwszy od XIX wieku, przede wszystkim w formie ruchu spółdzielczego, bardzo aktywnego także w Polsce międzywojennej. Koniec lat 90-tych XX wieku w Unii Europejskiej to swoisty renesans przedsiębiorczości społecznej, w której zaczęto upatrywać skutecznego instrumentu aktywizacji zawodowej i społecznej grup wykluczonych społecznie. Stąd też Unia Europejska,
m.in. w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL finansowanej przez Europejski Fundusz Społeczny, od 2000 roku
zaczęła wspierać rozwój różnych form przedsiębiorstw społecznych, a także możliwość korzystania z wiedzy
i doświadczeń tych krajów, w których ekonomia społeczna jest szczególnie dobrze rozwinięta, np. Włoch czy też
Anglii. Praktycznym przejawem ekonomii społecznej są przedsiębiorstwa społeczne. Działają one w bardzo różnych formach, dostosowanych do regulacji prawnych i tradycji krajów, w których powstają i działają.

Niezależnie od formy prawnej przedsiębiorstwo społeczne:
  • posiada osobowość prawną umożliwiającą prowadzenie działalności społecznej i ekonomicznej,
  • za najważniejsze uznaje cele społeczne, których realizacji służy m.in. wypracowany zysk,
  • prowadzi działalność ekonomiczną polegającą na sprzedaży wytwarzanych przez przedsiębiorstwo      towarów i/lub usług,
  • tworzone jest dobrowolnie,
  • aktywizuje społecznie i zawodowo osoby w trudnym położeniu,
  • włącza te osoby do zarządzania firmą.

Szacuje się, że w przedsiębiorstwach społecznych w Europie pracuje około 10 milionów ludzi,
a spółdzielnie zrzeszają blisko 150 milionów Europejczyków. We Włoszech, uznawanych za przykład dynamicznego rozwoju przedsiębiorczości społecznej działa ponad 160 tysięcy spółdzielni.

Przedsiębiorczość społeczna w Polsce

Pierwsze - nie nazywane jeszcze wtedy ekonomią społeczną - przykłady wykorzystywania działalności ekonomicznej do realizacji celów społecznych sięgają w Polsce XIII wieku, ale znane nam dzisiaj formy przedsiębiorstw społecznych, na przykład spółdzielnie, przyniósł dopiero dziewiętnasty wiek.
Wtedy właśnie na ziemiach polskich, podobnie zresztą jak w innych krajach europejskich, zaczynają się
na skalę masową rozwijać różne formy tego, co nazwalibyśmy dziś przedsiębiorstwami społecznymi.
To: spółdzielnie, towarzystwa wzajemnościowe, banki spółdzielcze, kółka rolnicze, spółki mleczarskie,
słynne kasy Stefczyka i wiele, wiele innych. Polska w okresie międzywojennym była prawdziwą europejską potęgą w zakresie ruchu spółdzielczego. Niestety te bogate tradycje międzywojenne zostały przerwane
w okresie PRL-u. Dopiero po 1989 roku odrodziła się niezależna aktywność obywatelska, głównie w formie
masowo wtedy powstających stowarzyszeń i fundacji. Kilka lat temu do Polski zaczęły także napływać
z Europy idee współczesnej ekonomii społecznej, które zostały podchwycone przede wszystkim przez
środowisko organizacji pozarządowych. Od czterech lat przedsiębiorczość społeczna przeżywa w Polsce
dynamiczny rozwój. W tym czasie powstało blisko trzysta przedsiębiorstw społecznych, które zatrudniają
kilka tysięcy osób, głównie długotrwale bezrobotnych, niepełnosprawnych, biernych zawodowo
mieszkańców wsi. Obok tych nowopowstałych działają również wcześniej tworzone podmioty, które także funkcjonują jak przedsiębiorstwa społeczne, np. zakłady aktywizacji zawodowej, spółdzielnie inwalidów czy też warsztaty terapii zajęciowej.
Rozwój ekonomii społecznej w Polsce był możliwy dzięki wspomnianej Inicjatywie Wspólnotowej EQUAL,
w której Polska uczestniczyła od 2004 roku. Doświadczenia EQUAL-a umożliwiły nie tylko lepsze poznanie
doświadczeń innych krajów unijnych, ale przede wszystkim wypracowanie polskich metod tworzenia
i rozwijania przedsiębiorstw społecznych. Najbardziej popularną formą działania przedsiębiorstwa społecznego jest obecnie spółdzielnia socjalna, ale funkcjonują również spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zakłady aktywizacji zawodowej czy też przedsiębiorstwa społeczne w formie działalności gospodarczej prowadzonej przez organizacje pozarządowe. Dynamika powstania przedsiębiorstw społecznych jest tak wielka, że trudno o dokładne, aktualne dane dotyczące ich liczby. Obecnie zarejestrowanych jest około:
  • 200 spółdzielni socjalnych,
  • 3 000 organizacji pozarządowych prowadzących działalność gospodarczą lub odpłatną działalność
     statutową,
  • 1 200 spółdzielni pracy,
  • 550 warsztatów terapii zajęciowej,
  • 45 zakładów aktywizacji zawodowej,
  • 20 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością nienastawionych na zysk.

W Polsce rozwijają się także ośrodki wspierające rozwój przedsiębiorczości społecznej i/lub przygotowujące osoby wykluczone społecznie do podjęcia w nich zatrudnienia. Należą do nich: centra integracji społecznej, kluby integracji społecznej, ośrodki wspierania spółdzielni socjalnych oraz inne centra czy też punkty wspierania przedsiębiorczości społecznej, najczęściej prowadzone przez organizacje pozarządowe. W Polsce działa już ponad 50 centrów integracji społecznej, ok. 300 klubów integracji społecznej, 5 centrów prowadzonych przez organizacje pozarządowe i 10 ośrodków wsparcia spółdzielni socjalnych. Rozwojem przedsiębiorczości społecznej jest także zainteresowany polski rząd, który w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki oraz innych programów przewidział wsparcie dla rozwoju ekonomii społecznej.

Jakie korzyści daje ekonomia społeczna?

Przedsiębiorstwo społeczne to przede wszystkim forma integracji społecznej i zawodowej osób, które
z różnych względów nie mogą znaleźć zatrudnienia na otwartym rynku pracy, w stosunku do których
z reguły zawodzą standardowe metody aktywizacji stosowane np. przez urzędy pracy. Dzięki zatrudnieniu i pracy edukacyjnej osoby te przywracane są do życia zawodowego i społecznego. Te, którym to się udaje, często znajdują potem zatrudnienie na otwartym rynku pracy. Formuła przedsiębiorstwa społecznego, zakłada, że wytwarzane produkty czy usługi są sprzedawane na rynku, co powoduje,
że pracownicy muszą dbać o jakość, aby efekt ich pracy znalazł nabywców.
Jest to kuźnia przedsiębiorczości, odpowiedzialności i budowania poczucia własnej wartości.
Ale przedsiębiorstwa społeczne w wielu, w szczególności mniejszych społecznościach lokalnych są także ośrodkiem, wokół którego powstają inne inicjatywy, swoistym motorem aktywności lokalnej, najpierw
na rzecz samego przedsiębiorstwa społecznego, potem na rzecz innych działań służących mieszkańcom. Co więcej, zysk wypracowywany przez przedsiębiorstwa społeczne w wielu przypadkach przeznaczany jest na działania ważne dla społeczności, np. dofinansowanie kolonii letnich dla dzieci czy też stypendiów dla młodzieży.
Najlepiej opisać korzyści płynące z przedsiębiorstwa społecznego poprzez jego najważniejsze funkcje:
  • aktywizuje zawodowo i społecznie osoby wykluczone z rynku pracy i wykluczone ze społeczności, np. niepełnosprawnych, kobiety, osoby 50 plus, pracowników byłych PGR-ów, więźniów, bezdomnych, osoby bez wykształcenia, Romów; dla tych osób rynek pracy jest zamknięty, a standardowe metody stosowane przez służby zatrudnienia nieskuteczne,:
  • uczy osoby wykluczone społecznie nowych kwalifikacji zawodowych, prowadzi rehabilitację osób
     niepełnosprawnych, uczy odpowiedzialności za siebie i innych,:
  • uczy aktywności, przedsiębiorczości, dla wielu osób jest przepustką do otwartego rynku pracy,:
  • tworzy sieć wsparcia osób w podobnej sytuacji życiowej,:
  • tworzy miejsca pracy dla osób wykluczonych społecznie,:
  • oferuje produkty i usługi użyteczne społecznie,:
  • wspiera innych potrzebujących w społecznościach lokalnych, np. oferując za darmo swoje wybory
     lub usługi przedszkolom, szkołom, domom dziecka, fundując stypendia,:
  • inspiruje innych do działania, skupia i integruje władze lokalne i mieszkańców.:

Dlaczego partnerstwo?

Dotychczasowe doświadczenia pokazały, że kluczem do sukcesu ekonomii społecznej w Polsce jest współpraca. Większość działających przedsiębiorstw społecznych powstała dzięki wspólnemu działaniu lokalnych partnerstw złożonych z przedstawicieli samorządów lokalnych, ośrodków pomocy społecznej, powiatowych urzędów pracy, organizacji pozarządowych i pracodawców.
Partnerstwa te nie tylko angażują się w tworzenie i wspieranie przedsiębiorstw społecznych,
ale podejmują inne działania służące rozwojowi lokalnemu i aktywizacji mieszkańców. Wykorzystują przedsiębiorczość społeczną jako motor dla rozwoju lokalnego i podejmowania inicjatyw, np., w ramach Programu Lider + czy też Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich. Doświadczenia dotychczasowych programów pokazują zresztą, że formuła partnerstwa znacznie łatwiej się przyjmuje i lepiej działa właśnie
w małych społecznościach, gdzie ludzie i instytucje bezpośrednio na co dzień kontaktują się i dobrze znają. Dzięki partnerstwu nie tylko możliwa jest większa mobilizacja zasobów społeczności lokalnej,
które potrzebne są do tworzenia i działania przedsiębiorstw społecznych, ale także większe są korzyści, które przynosi przedsiębiorczość społeczna mieszkańcom.

Dlaczego województwo łódzkie i gminy wiejskie?

W województwie łódzkim zarejestrowanych jest 9 spółdzielni socjalnych (8 w Łodzi), około 30 warsztatów terapii zajęciowej oraz jeden zakład aktywizacji zawodowej. W regionie realizowany był w ramach
IW EQUAL również projekt Koalicja Łamania Oporów Społecznych KŁOS, w ramach którego m.in. powstało przedsiębiorstwo społeczne Hotel KŁOS w Jedliczach. Liczba przedsiębiorstw społecznych w regionie łódzkim jest daleko niewystarczająca, jeżeli weźmie się pod uwagę choćby fakt, że w województwie mieszka ponad 2,5 miliona ludzi, z czego aż 42% jest biernych zawodowo, w tym duża część to osoby zagrożone społecznym wykluczeniem. Aby przedsiębiorczość społeczna mogła pomóc przynajmniej części
z tych osób chcemy zachęcać do konkretnych działań na poziomie lokalnym dostarczając wiedzę i doświadczenia z zakresu ekonomii społecznej i partnerstwa lokalnego oraz pokazując przykłady najlepiej działających partnerstw i przedsiębiorstw społecznych. Projekt kierujemy do społeczności wiejskich, między innymi dlatego, że większość przedsiębiorstw społecznych w regionie łódzkim działa w miastach.
A na 177 gmin w województwie aż 135 to gminy wiejskie, które zamieszkuje ponad 1/3 ludności regionu. Doświadczenia innych województw, na przykład Warmii i Mazur czy Wielkopolski pokazują,
że przedsiębiorstwa społeczne powstają i znakomicie funkcjonują właśnie w gminach wiejskich.
Te doświadczenia chcemy również wykorzystać w Projekcie.

instytucja
pośrednicząca
drugiego stopnia:

partnerzy:

www.funduszestrukturalne
.gov.pl

www.efs.gov.pl

Strona www projektu jest współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.
5622 # 2965 wykonanie ©2008 by www.paskud.pl